खेळ मांडियेला

८-८-८ ला सुरु झालेल्या बिजिन्ग ओलिम्पिक्स मधे मायकेल फ़ेल्प्सने आठव्या दिवशी आठ सुवर्णपदके आपल्या खात्यात जमा करुन स्वतःचे नाव ऑलिम्पिक्सच्या पटावर कायमचे कोरुन ठेवले. त्या आधी भारताने मिळवलेले पहिले वैयक्तिक सुवर्णपदक, सिंगापूरचे रजत पदक ह्या मुळे सगळीकडे खेळांचीच चर्चा चालू आहे. वर्तमानपत्रे, टेलीव्हीजन, नेट सारी माध्यमे खेळांविषयीच्या माहितीने ओसंडून वहात आहेत. अशा वेळी स्मरणिकेसाठी लिहीताना माझ्या आवडीच्या खेळांविषयी मी लिहीले नाही तर वाचकांचे फ़ार मोठे नुकसान(!!!) होइल, ह्याची जाणीव मला झाली आणि त्यामुळे ह्याच विषयावर लिहायचे मी ठरवून टाकले.

मला आठवणारा अगदी पहिला खेळ म्हणजे ठिकरी किंवा चिरकी. एक चपटा दगडाचा तुकडा आणि चौकोन आखायला एक खडू किंवा विट्करीचा तुकडा एवढीच सामग्री त्याला पुरायची. एक-एक चौकोन पार करत मजल जेव्हा घर बान्धण्यापर्यन्त यायची तेव्हाच नेमकी घरातून हाक यायची. मग आखलेले चौकोन तसेच ठेवुन आम्ही घरी जायचो, ते संधी मिळताच परत येउन डाव सुरू करण्याचे ठरवुनच! 

प्रतिस्पर्ध्याचे घर ज्या चौकोनात असेल तो चौकोन ओलांडून जावे लागे, अन्यथा आउट होण्याची भीति असे. म्हणुनच जेव्हा जेव्हा मी "जिस गली मे तेरा घर ना हो बालमा, उस गलीसे हमे तो गुजरना नही" ऐकायची, तेव्हा तेव्हा '"अरे, आउट होशील ना मग, घरावरुन गेलास तर..त्या पेक्षा घर नसेल तिथून जा बाबा" असे मनात येउन जायचेच!!! तेव्हा सगळ्यांच्या दारासमोर असे आखलेले चौकोन दिसायचेच. परवा अचानक आमच्या नेबरहुड पार्क मधे दोन मुले चिरकी खेळताना दिसली तेव्हा विश्वबन्धुत्वाच्या भावनेने माझे मन भरुन आले!

 दुसरा जिव्हाळ्याचा खेळ म्हणजे क्रिकेट. हा खेळायचा नसे तर ऐकायचा असे! रेडिओवर कॉमेन्ट्री ऐकत असलेल्या बाबांशेजारी बसुन रहाणे, हा मोठा आनंद असायचा. घरातली कामे तसेच गृहपाठ व बाकी अभ्यास चुकवायसाठी ह्यापेक्षा सुरक्षित जागा दुसरी कोणती सापडणार? पण एकदा बाबांनीसुद्धा "जा आता अभ्यासाला " असे सांगितले तेव्हा जे वाटले,ते "you too Brutus.."ला समांतर होते असे मोठे झाल्यावर लक्षात आले!!!

 शाळेतून घरी यायचे, जेवायचे, थोडाफ़ार अभ्यास असायचा तो उरकुन टाकला की मग चार कधी वाजतायत त्याची आम्ही वाट पहात असायचो. कारण चार वाजता आम्हाला खेळायला जायला मिळायचे. ज्या काळी भारतात पण कॉलनीत खेळाची मैदाने असायची व मुलांनी संध्याकाळी खेळायला जायची पध्दत होती तेव्हाची गोष्ट आहे ही !!! खूप मुले असायची खेळायला आलेली. मग दोन टिम करून सुरू व्हायचा बेसबॉल. तेव्हाच्या चिमुकल्या जगातली सर्वात मोठी काळजी असायची, ती ही की सगळीच जण बेस वर राहिलो आणि बॅटिंगला कोणीच नाही उरले तर??? तसे अधुन मधून बास्केट बॉल,थ्रो बॉल पण खेळायचो. सगळ्यांच्या हाताची आणि पायाची मिळून बरीचशी बोटे मुरगळली गेली कि आपोआप आम्ही परत बेसबॉल कडे वळायचो.

फ़क्त टिममधे खेळुन भागत नाही, तुम्हाला वैयक्तिक पण काही गेम खेळता यायला लागतात, हे कळायचे वय आले आणि मग आयुष्यात आले बॅडमिंटन. खुपच धम्माल यायची. त्या शटलची माझ्या रॅकेट बरोबर काय दुष्मनी होती माहिती नाही, ते दोघे कधी एकमेकांना भेटायचेच नाहीत!!! जर का कधी चुकून शटलची आणि रॅकेट्ची भेट झालीच तर शटलला नन्तर नेटविषयी एवढा आदर निर्माण व्हायचा की ते 'पाय लागू 'म्हणत नेटच्या पायाशी !! त्यालाही माझी हरकत नसायची, पण निदान नेट्च्या त्या बाजूला तरी त्याने जावे की नाही? तर ते नाहीच...जुन्या काळच्या खानदानी स्त्री प्रमाणे ते आपले उंबरठ्याच्या म्हणजे नेट्च्या आतच !!

अशी माझ्या क्रीडाजीवनात अनेक स्थित्यन्तरे होत होत आता मी स्थिरावले आहे "स्पायडर सोलिटेर "वर. तो जगातला सर्वात चांगला खेळ आहे असे सध्या तरी माझे ठाम मत आहे. आपले वाढलेले वजन, आळशीपणा, नेट कनेक्शन उपलब्ध नसणे काही म्हणता काहीही त्याच्या आड येत नाही. काहीतरी काम करायला कॉम्प्युटरवर बसावे. एखादी रिक्वेस्ट 'स्टील वर्किंग 'असल्याची संधी साधुन गेम सुरु करावा मग तिकडे कीतीही वेळ "स्टिल वर्किंग" राहीले तरी वाइट वाटत नाही!!! गाणी लावावीत आणि खेळायला सुरुवात करावी. स्पायडर सॉलिटेर..अहाहा काय खेळ आहे म्हणुन सांगू! समता शिकावी तर ती इथेच. 

लहान थोर असा, कोणत्याही वर्णाचे, धर्माचे, पंथाचे असा, सिटिझन असा, PR असा वा DP वर असा, कोणीही खेळायला सुरुवात करा, तुम्हाला ५०० गुण बहाल होतात. मागच्या जन्मीच्याच काय पण अगदी मागच्या डावातल्या चुकांचा पण इथे हिशोब नाही. तुम्हाला मिळालेले गुण तुम्ही किती वाढवायचे ते तुमच्या कौशल्यावर अवलंबुन.

डिफिकल्टी लेव्हल कोणती ते ठरवायचा अधिकार पण आपल्यालाच. "तुमची यत्ता कन्ची??" ह्याचा न्यायनिवाडा व्यवहारी जग पावलोपावली करायला टपलेले असताना, खेळात का होइना, पण आपली लायकी आपण ठरवण्याचे स्वातंत्र्य मनाला सुखावून टाकते. पुढचा धडा लगेच हजर असतोच, तो हा की पात्रतेपेक्षा स्वतःची लायकी जास्त आहे असे समजाल तर अपयश ठरलेलेच!!

एकदा का तुम्ही लेव्हल ठरवलीत की खेळाला सुरुवात!! ह्या जगात किलवर,चौकट वगॆरे मंडळी नाहीतच असे समजून फ़क्त बदाम, इस्पिक ह्यानाच घेउन जोरात खेळ सुरु. लोकशाहीसारखेच....विरोधकांना आधीच नेस्तनाबुत करायचे वा खरेदी करायचे आणि मग व्यापक पाठिंबा असल्याची वल्गना करायची. इथे तर विरोधकांचे नामोनिशाणच नाही. फ़क्त राज्यकर्ते बदाम, इस्पिकच. आपल्यापुरते छोटेसे वर्तुळ आखावे, तेवढाच परिघ आबादीआबाद करुन टाकावा आणि जगात कुठे दुःख नाहीच म्हणत सुखात जगावे तसेच त्या दोघानाच खेळात घ्यायचे…

आयुष्यातला आणखीही एक नियम इथे चालतो. आपला फ़ायदा महत्वाचा.मार्क कशाने वाढणार आहेत? तर लाल वर लाल आणि काळ्यावर काळे पान लावल्याने. म्हणजेच असे की फ़ायदा असेल तर आणि तेव्हाच स्वजनांना जवळ करा. फ़ायदा नसेल तेव्हा स्वजन म्हणून मोहात पडण्याची जरुरी नाही, खुशाल परकियाना जवळ करा. लाल वर लावण्याजोगे लाल पान नसेल,पण काळे पान लागत असेल तर संधी सोडू नका. एक खेळी वाया घालवू नका.

 एवढे सगळे तुमच्या लक्षात राहिले की मग मैदान तुमचेच की! पण सगळे नियम, डावपेच वापरुनही कधी कधी वारंवार हार पत्करायला लागते, तेव्हा लक्षात ठेवायचे,

एखादा दिवस आपल्यासाठी नसतोच

एखादा डाव जिंकायसाठी नसतोच

हरलो म्हणुन निराश व्हायचे नसतेच

 पुन्हा प्रयत्न केल्यावाचून रहायचेही नसते.

परत परत रिस्टा्र्ट करत आपण गेम खेळत रहातो, कधीतरी अचानक डाव लागुन जातो आणि मग वाटते कि "अरे, हे इतके सोपे! मला इतका वेळ कसे जमले नाही?"

इथे चुका दुरुस्त करायची संधी पण आहे,अर्थात त्यासाठी मार्कांची किंमत मोजायला लागतेच. पण चुका दुरुस्त करण्यासाठी लागणारी मार्कांची किंमत आपण देउ शकतो हे ही नसे थोडके!!

सर्वात सुंदर क्षण असतो 'you won" सांगून आतषबाजी करणारा. मी सुरुवातीला त्याने किती हरखुन जायची ते मला अजून आठवतेय. पण आता मी मोहावर मात करुन कर्तव्य महत्वाचे मानायला शिकलेय. मी ती आतषबाजी पहाण्यात वेळ वाया न घालवता लग्गेच दुसरा डाव सुरु करते!!!!

स्पायडर सॉलिटेर खेळताना माझी अगदी ब्रम्हानंदी टाळी लागते. स्वैपाक, घरकाम असल्या क्षुद्र गोष्टी मला ध्येयापासून परावृत्त करू शकत नाहीत. मी खेळतच रहाते!! एवढेच काय लिखाणाच्या डेड्लाइन्स पण अगदी शेवटच्या क्षणी गाठते. आज १९ तारखेला मी हा लेख टाइप करते आहे ह्यावरुनच ओळखा काय ते!!

म्हटलेच आहे ना, खेळ मांडियेला कॉम्पुटर ठायी.. क्लिकती बोटे माउसवर रे//

-वृंदा टिळक 

महाराष्ट्र मंडळ सिंगापूर स्मरणिका २००८