इंडोनेशिया बालीतील केचक (Kecak )नृत्य, कंबोडियातील रीमाके (Reamker), मलेशियातील हिकायत सेरी रामा (Hikayatseri Rama), लाओस मधील PhraLak PhraRam. आग्नेय आशियात ठिकठिकाणी रामायण पाहायला मिळते.
Pra Lak Pra Ram हे लाओसचे राष्ट्रीय महाकाव्य आहे आणि ते वाल्मिकी रामायणावर आधारलेले आहे. इथेहि जरी रामच नायक असला तरी लक्ष्मणाचे नाव आधी येते. त्यामागचे कारण असे की रामाला राजा म्हणून जे करणे आवश्यक होते ते त्याने केले पण लक्ष्मणाने मात्र स्वतःच्या इच्छेने त्याच्याबरोबर वनवास स्वीकारला तसेच आयुष्यभर त्याला साथ दिली. त्याबद्दल गौरव म्हणून लक्ष्मणाचे नाव आधी येते!
या महाकाव्यात ते दोघं राजा Thattarath ह्याचे पुत्र आहेत. ह्या काव्यात Nang Sida आहे,जिला लक्ष्मीचा अवतार मानले गेले आहे. इथे monkey Hanoumane आहे, जो त्यांना Sida चा शोध घ्यायला आणि युद्धातही मदत करतो. Totsakhan आहे जो सिदाला पळवून नेतो आहे. लाओसमध्ये लोक मानतात की रामायण हे जातक कथा आहे!
ह्या सर्व पात्रांचे मुखवटे, त्यांच्या कपड्यांचे रंग हे परंपरेने चालत आले तेच आहेत. कोणती वाद्ये वापरली जावीत, कोणत्या प्रसंगी कोणते संगीत वाजेल हे देखील ठरलेले असते.
पिढ्यानपिढ्या हा वारसा निष्ठापूर्वक जपणारे कलावंत लाओसमध्ये आहेत. मधल्या अस्थिरतेच्या काही दशकांत हे नृत्यनाट्य सादर करायला बंदी होती. पण कलावंतानी हि कला प्राणपणाने जपल्यामुळेच ती लुप्त न होता आज सादर होऊ शकत आहे.
लुआंग प्रबांग च्या नॅशनल म्युझियम परिसरात असलेल्या रॉयल थियेटर मध्ये रोज PhraLak PhraRam सादर होते. एकूण त्यांनी साधारण ९ प्रवेश आहेत. त्यातील रोज दोन प्रवेश सादर होतात. आम्हाला लुआंग प्रबंग मध्ये हि नृत्य नाटिका बघण्याची संधी मिळाली होती.
आपल्याला ह्या विषयी आंतरजालावर खूप माहिती मिळेल. YouTube वर अनेक clippings बघायला मिळतील.
इंडोनेशिया मध्ये योग्यकर्ता आणि भारतात दिल्ली येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय रामायण परिषदेत देखील हे नृत्यनाट्य सादर झाले होते.
त्यांना समजलेली, भावलेली रामायण कथा, ती परंपरा निष्ठापूर्वक जतन करण्याचा प्रयत्न,त्या सादरीकरणातील कर्मठता जपल्याने येणारे वैशिष्ट्य सगळेच संस्मरणीय आहे.
No comments:
Post a Comment