ऋतुगंध हेमंत -२००८ संपादकीय

स्नेहीजनहो नमस्कार,

 ऋतुगंध-हेमंत हा बाल विशेषांक म्हणून आपल्यापूढे सादर करताना अतिशय आनंद होत आहे. नोव्हेंबर-डिसेंबर मधे शाळांना सुट्ट्या असतात, तेव्हा हा अंक मुलांच्या हातात असणार आहे हे विशेष.
इथे वाढणाऱ्या मुलांना मराठी ही अभ्यासाची भाषा नसतेच, खूपदा संपर्काची देखील नसते. मराठी लिहायची वा वाचायची त्यांना आवश्यकता भासत नाही. मग मराठी उरते,ती केवळ बोली-भाषा म्हणून..ते देखील घरात मराठी बोलली जात असेल तरच. अशा परिस्थितीत मराठीशी,मुलांचे भावबंध जुळावेत, ह्या साठीचा हा अल्पसा प्रयत्न आहे.
मराठी---जगातल्या समृद्ध भाषांपैकी एक.अनेक शतकांची परंपरा असलेली.हिच्याविषयी,"अमृतातेहि पैजा जिंके"असे सार्थ वर्णन ज्ञानेश्वरांनी केलेलेच आहे.वि.म.कुलकर्णींच्या शब्दात सांगायचे तर,

माझ्या मराठीची गोडी मला वाटते अवीट
माझ्या मराठीचा छंद मना नित्य मोहवित
ज्ञानोबांची तुकयाची मुक्तेशाची जनाईची 

माझी मराठी गोडी रामदास शिवाजीची 
'या रे, या रे अवघे जण, हाक मायमराठीची 
बंध खळाळा गळाले साक्ष भीमेच्या पाण्याची 
डफ तुणतुणे घेऊन उभी शाहीर मंडळी 
मुजर्‍याची मानकरी वीरांची ही मायबोली 
नांगराचा चाले फाळ अभंगाच्या तालावर 
कोवळीक विसावली पहाटेच्या जात्यावर 
हिचे स्वरुप देखणे हिची चाल तडफेची 
हिच्या नेत्री प्रभा दाटे सात्विकाची, कांचनाची 
कृष्णा गोदा सिंधुजळ हिची वाढवती कांती 
आचार्यांचे आर्शिवाद हिच्या मुखी वेद होती 
माझ्या मराठीची थोरी नित्य नवे रुप दावी 
अवनत होई माथा मुखी उमटते ओवी 

अशा मराठीशी इथल्या मुलांचे भावबंध जुळावेत, असा प्रयत्न करण्यामागे,मराठी भाषा केवळ अशा प्रयत्नांमुळेच जगेल, असा अभिनिवेष अजिबात नाही.
आपल्या मुलांना मराठी न आल्याने मराठी भाषेचे नुकसान होणार नाही आहे, तर आपल्या मुलांचे नुकसान होणार आहे. म्हणजे असे की, रोपे एका मातीतून उपटुन, दुसऱ्या मातीत आणुन रुजवायचा आपण प्रयत्न करतो आहोत. नव्या मातीला मुळे काही काळाने सरावतीलही. पण त्या मातीतले काय योग्य,काय अयोग्य, काय ग्रहण करायचे, ह्याचा विवेक, फक्त त्याच मुळांना असू शकतो, की जी स्वत:निरोगी आहेत,भक्कम आहेत.
आणि ही मुळे भक्कम कधी असतील, जेव्हा त्यांचे आत्मभान जागृत असेल.आपल्या अस्मितेची त्यांना ओळख करून देण्यासाठी मराठी भाषा महत्वाची भुमिका बजावू शकते.
आम्हांला कल्पना आहे, की बहुसंख्य मूले मराठी वाचु शकत नाहीत. पण हा अंक त्यांना वाचून दाखवायची जबाबदारी आम्ही त्यांच्या पालकांवर टाकत आहोत. ह्या निमित्ताने, मुलांबरोबरचा पालकांचा होणारा हा वाचन प्रकल्प, खूप आनंददायी असेल अशी आम्हाला खात्री आहे.
ह्या अंकासाठी चित्रे काढून पाठवणाऱ्या सर्व कलाकारांचे अभिनंदन. बाल कलाकाराने काढलेले चित्र मुखपृष्ठावर देताना आम्हाला अभिमान वाटत आहे.
ह्या अंकात एक पुस्तकांची सूची दिली आहे. ही आत्तापर्यंत प्रसिद्ध झालेल्या सर्व बाल-सहित्याची सुची नाही आहे, तर वाचलेल्या, स्मरणात राहिलेल्या, पुस्तकांची सुची आहे. ह्या प्रकल्पासाठी आम्ही काही जणांशी संपर्क केला आणि त्या सर्वांच्या सहयोगातून ही सुची साकार झाली आहे. त्या सर्वांचेही हार्दिक आभार मानणे उचित होईल. ही सुची केवळ सुरुवात आहे.ह्यात आपण भर घालू शकता.
 जुन्या गाण्यांची व कवितांची ओळख मुलांना करून देण्याचा प्रयत्न आम्ही केला आहे, त्याच बरोबर चांद्र-यान प्रकल्पाची माहिती देउन त्यांचे ज्ञान अद्ययावत ठेवण्याचाही.

डॉ.बाळ फोंडके ह्यांची कथा व डॉ.राम म्हैसाळकर ह्यांची कविता आमच्या अंकाचे भुषण आहेत. तसेच आमच्या नेहेमीच्या सदर लेखकांनीही आपापली सदरे ह्या बाल विशेषांकासाठी योग्य अशा स्वरूपात लिहिली आहेत.
 ह्या अंकात, आपल्या चिमुकल्याच्या शाळेच्या पहिल्या दिवशी होणारी आईची तगमग वर्णन करणारी कथा आहे, तर बदलत्या वेगवान जगाबरोबर धावताना होणारे आई-लेकरांच्या अपेक्षेत, संबंधात होणारे बदल कवितेतुन आपल्यासमोर आले आहेत.
 बाल शौर्य पदकांविषयी, मुलांची उत्सुकता जागवण्याचा प्रयत्न कथेद्वारे केला आहे.

आज हे संपादकीय लिहित असताना, मुंबई दहशतवादाच्या क्रूर काळ्या सावटाखाली होरपळते आहे. मन विषण्ण आहे. कसे आणि कोणते जग आपण ह्या मुलांना जगायसाठी देतो आहोत? कोणता वारसा आहे हा?
अतिरेक्यांना पकडण्यासाठी जिवाचे रान करणाऱ्यांविषयी अपार कृतज्ञता वाटते आहे. तसेच प्राणांचे बलिदान देणाऱ्या शहिदांना विनम्र अभिवादन. दहशतवादाचा समुळ नि:पात होईल असा समर्थ समाज निर्माण व्हावा अशी आशा करणे भाबडेपणाचे होईल की काय हे येणारा काळच ठरवेल. पण अशा समर्थ समाजाचे जे आधारस्तंभ, अशा मुलांना,उद्याचे सुजाण नागरिक बनविणे, हे तर आपण नक्कीच करू शकतो.
शुभंभवतू॥
ऋतुगंध हेमंत २००८